ایمنی و کالیبراسیونراهنمای انتخاب دتکتور گاز پرتابل برای صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
تکگازی یا چندگازی؟ دیفیوژنی یا پمپدار؟ شش پرسشی که پیش از خرید دتکتور گاز پرتابل باید به آن‌ها پاسخ دهید.
ادامه مطلبتفاوت بامپ تست و کالیبراسیون، زمان‌های لازم برای کالیبراسیون فوری و اثر شرایط محیطی جنوب بر سنسورهای گاز.
دتکتور گاز تنها زمانی از جان افراد محافظت می‌کند که عددی که نشان می‌دهد درست باشد. سنسورهای گاز با گذشت زمان، تماس با غلظت‌های بالا، آلودگی، رطوبت و دمای محیط‌های صنعتی جنوب کشور به‌تدریج دچار انحراف (Drift) می‌شوند. نتیجه این انحراف می‌تواند هشداری باشد که دیر به صدا درمی‌آید یا اصلاً به صدا درنمی‌آید. در این مقاله توضیح می‌دهیم کالیبراسیون دتکتور گاز چیست، چه تفاوتی با «بامپ تست» دارد و چه زمانی باید انجام شود.
کالیبراسیون دتکتور گاز یعنی چه؟
کالیبراسیون فرایندی است که در آن پاسخ سنسور با یک گاز مرجع با غلظت مشخص و قابل ردیابی (Traceable) مقایسه و در صورت نیاز تنظیم می‌شود. در یک کالیبراسیون کامل معمولاً دو مرحله انجام می‌شود:
- تنظیم صفر (Zero): دستگاه در هوای تمیز یا با گاز صفر قرار می‌گیرد تا نقطه مبنای آن مشخص شود. برای سنسور اکسیژن، نقطه مبنا معمولاً غلظت اکسیژن هوای تازه است.
- تنظیم دامنه (Span): گاز استاندارد با غلظت معلوم به سنسور اعمال می‌شود و خوانش دستگاه با مقدار واقعی تطبیق داده می‌شود.
نتیجه کار باید در یک گواهی یا سابقه کالیبراسیون ثبت شود؛ شامل شماره سریال دستگاه، گازهای استفاده‌شده، شماره بچ و تاریخ انقضای سیلندر گاز، خوانش قبل و بعد از تنظیم و نام فرد انجام‌دهنده.
تفاوت بامپ تست و کالیبراسیون
بسیاری از کاربران این دو را با هم اشتباه می‌گیرند، در حالی که هدف آن‌ها متفاوت است:
- بامپ تست (Bump Test): آزمونی کوتاه که با اعمال گاز به میزانی بیشتر از حد آلارم، بررسی می‌کند سنسورها به گاز پاسخ می‌دهند و آلارم‌های صوتی، نوری و لرزشی کار می‌کنند. بامپ تست دقت دستگاه را تنظیم نمی‌کند؛ فقط سالم بودن عملکرد را تأیید می‌کند.
- کالیبراسیون کامل: دقت خوانش را بررسی و اصلاح می‌کند. اگر دستگاهی در بامپ تست مردود شود، باید پیش از استفاده کالیبره یا تعمیر شود.
بسیاری از سازندگان دتکتورهای پرتابل توصیه می‌کنند بامپ تست پیش از استفاده روزانه انجام شود. دستورالعمل دقیق را همیشه از دفترچه راهنمای سازنده و رویه‌های ایمنی سایت خود بگیرید.
چه زمانی دتکتور گاز باید کالیبره شود؟
بازه کالیبراسیون عدد ثابتی برای همه دستگاه‌ها نیست و به توصیه سازنده، نوع سنسور، شرایط محیطی و الزامات کارفرما بستگی دارد. علاوه بر بازه دوره‌ای، در این شرایط کالیبراسیون فوری لازم است:
- مردود شدن دستگاه در بامپ تست؛
- تماس دستگاه با غلظتی بالاتر از محدوده اندازه‌گیری سنسور؛
- تعویض سنسور یا باتری (در برخی مدل‌ها) و هرگونه تعمیر؛
- ضربه شدید، سقوط یا ورود آب و آلودگی به دستگاه؛
- نگهداری طولانی‌مدت دستگاه بدون استفاده؛
- تردید اپراتور به صحت خوانش‌ها.
عوامل محیطی جنوب و اثر آن بر سنسورها
محیط‌های صنعتی منطقه پارس جنوبی، بوشهر و سواحل خلیج فارس به دلیل دمای بالا، رطوبت زیاد و حضور ترکیبات گوگردی، شرایط سخت‌تری برای سنسورها ایجاد می‌کنند. سنسورهای الکتروشیمیایی (مانند H2S و CO) به رطوبت و دما حساس‌اند و سنسورهای کاتالیستی LEL ممکن است در حضور برخی ترکیبات مانند سیلیکون‌ها و ترکیبات گوگردی دچار «مسمومیت» شوند. به همین دلیل در این محیط‌ها پایش منظم عملکرد دتکتورها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
چرا کالیبراسیون در آزمایشگاه تأییدصلاحیت‌شده؟
اعتبار یک گواهی کالیبراسیون به زنجیره ردیابی آن وابسته است: گاز مرجع معتبر، تجهیزات کنترل‌شده، روش اجرایی مستند و کارشناس آموزش‌دیده. آزمایشگاهی که بر اساس استاندارد ISO/IEC 17025 تأیید صلاحیت شده، این الزامات را به‌صورت مستمر پیاده‌سازی کرده و توسط نهاد اعتباردهی ممیزی می‌شود.
آزمایشگاه کالیبراسیون فلاح سنجش تجهیز جنوب دارای گواهینامه تأیید صلاحیت از مرکز ملی تأیید صلاحیت ایران (NACI) با شماره NACI/Lab/2549 بر اساس استاندارد ISO/IEC 17025:2017 است. دامنه کاربردی خدمات کالیبراسیون در پیوست این گواهی مشخص شده است؛ برای اطلاع از امکان کالیبراسیون دستگاه خود با کارشناسان ما تماس بگیرید.
چک‌لیست کوتاه برای مسئولان HSE
- برای هر دتکتور شناسنامه و سابقه کالیبراسیون نگه دارید.
- تاریخ انقضای سیلندرهای گاز کالیبراسیون را کنترل کنید.
- بامپ تست را مطابق دستورالعمل سازنده و رویه سایت انجام و ثبت کنید.
- دستگاه‌هایی که در معرض شرایط غیرعادی بوده‌اند را از چرخه خارج و بررسی کنید.
- کالیبراسیون دوره‌ای را به آزمایشگاه دارای تأیید صلاحیت بسپارید.
